Promil Hesaplama

Sonuç aslında neyi tahmin ediyor?

500 ml ve yüzde 5 alkollü bir bira yaklaşık 19,7 gram etanol içerir. Hesap önce içecek hacmini alkol oranı ve 0,789 gram/ml etanol yoğunluğuyla çarpar. Ardından bu miktarı kilo ile Widmark dağılım katsayısına böler, seçilen süredeki varsayımsal düşüşü çıkarır. Ekrandaki değer, laboratuvar sonucu değil; girilen bilgilerle kurulmuş matematiksel bir tahmindir.

Promil ne demek diye bakıldığında birim, binde biri ifade eder. Kan alkol düzeyinde 0,50‰ yaklaşık olarak bir litre kanda 0,50 gram alkole karşılık gelir. İngilizce kaynaklardaki yüzde BAC ile karıştırmamak gerekir: 0,05% BAC ile 0,50‰ aynı konsantrasyonun farklı yazımlarıdır.

Örnek hesabın adımları

70 kg erkek, 500 ml yüzde 5 bira ve sıfır saat için hesap şöyledir: 500 × 0,05 × 0,789 = 19,725 gram saf alkol; 19,725 ÷ (70 × 0,68) = yaklaşık 0,41‰. Araç, geçen her saat için bundan 0,15‰ çıkarır. İki saat seçildiğinde sonuç yaklaşık 0,11‰ değerine iner. Bu ikinci sayı, emilimin tamamlandığını ve düşüşün doğrusal ilerlediğini varsaydığı için özellikle son içkiden kısa süre sonra gerçeği düşük gösterebilir.

Mide seçimi ile yaş bilgisi sonuç ayrıntısında kalır, fakat bunlara sabit yüzde eklenmez. Yemek alkolün kana geçişini yavaşlatabilir; alınan etanolü yok etmez. Yaş, vücut suyu, ilaçlar, karaciğer sağlığı ve genetik farklılıklar da tek bir “65 yaş katsayısı” ile güvenilir biçimde temsil edilemez.

Bira, rakı ve şarap aynı sonucu vermez

Bira kaç promil yapar sorusunda yalnız bardak veya şişe sayısına bakmak yanıltır. Esas veri, içecekteki saf alkol gramıdır. Aşağıdaki değerler tüketim süresi düşülmeden, 70 kg erkek için aynı modelle hesaplanmıştır:

Böylece “1 bira kaç promil” ile “bir bira kaç promil” aramalarının neden tek sayıdan ibaret olmadığı görülür. Şişe 330 ml mi 500 ml mi, bira yüzde 4,5 mi yüzde 8 mi bilinmeden anlamlı sonuç çıkmaz. 1 kadeh şarap kaç promil veya 1 duble rakı kaç promil sorularında da kadehin gerçek hacmi ve etiketteki alkol oranı girilmelidir.

2 bira, 3 bira ve 2 duble rakı

Saf alkol miktarı içecek adediyle doğrusal artar: aynı 500 ml biradan iki tane 39,45 gram, üç tane 59,18 gram etanol eder. Fakat “2 bira kaç promil” ve “3 bira kaç promil” yanıtı, ilk içkiden beri geçen süre hesaba girdiğinde tablo satırını ikiye ya da üçe katlamak kadar basit değildir. Aynı durum 2 duble rakı kaç promil sorusu için de geçerlidir. Her içecek türünü ayrı satıra ekleyin; adet alanına yalnız gerçekten tüketilen miktarı yazın.

“0.50 promil kaç bira?” biçimindeki ters hesap ise güvenli bir içecek kotası vermez. 0,50’ye yaklaşan bira sayısı kilo ve cinsiyete göre değiştiği gibi gerçek BAC, modelin üstünde de altında da kalabilir. Yasal eşiği hedefleyerek içki planlamak doğru değildir.

Türkiye’de promil sınırı araç türüne göre değişir

Türkiye’de 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili uygulamada hususi otomobil kullanan sürücüler için 0,50‰ üzeri, hususi otomobil dışındaki araçları kullananlar için 0,20‰ üzeri işlem konusudur. Bu nedenle “alkol promil sınırı” veya “ehliyet promil sınırı” tek bir sayı değildir; kullanılan aracın türü belirleyicidir. EGM ayrıca yasal limitin altında bulunmanın güvenli sürüşü garanti etmediğini açıkça belirtir.

Kaç promil ceza getirir?

Kaç promil ceza veya kaç promil alkol ceza kesilir sorusunun kısa yanıtı, yukarıdaki araç türü eşikleridir. Ancak yaptırım yalnız ekrandaki sayıya bakılarak belirlenmez. Kolluğun usulüne uygun teknik ölçümü, ihlalin tekrarı, kazaya karışma ve başka koşullar sonucu değiştirir. İlk ihlal ile tekrarlanan ihlalin sürücü belgesi ve para cezası sonuçları aynı değildir; güncel tutarlar resmî ceza tarifesinden kontrol edilmelidir.

Ölçümü reddetmek, “sınırı aşmış sayılmak” ile aynı hukuki açıklama değildir. Kanunda ölçüm yaptırmama için ayrı yaptırım vardır. 1,00‰ üzerindeki tespitlerde de olay ceza hukuku yönünden değerlendirilir; bu, çevrim içi hesabın otomatik olarak suç veya ceza hükmü verebileceği anlamına gelmez.

Saatlik çizelgeyi nasıl okumalı?

Araç, 1 saatte kaç promil düşer sorusu için saatte 0,15 promil varsayar. Bu değer EGM’nin bazı geriye dönük değerlendirmelerinde kullanılan sabit ile uyumludur, fakat herkes için ölçülmüş metabolizma hızı değildir. NIAAA, alkolün kişide görece sabit bir hızla işlendiğini; bu hızın karaciğer büyüklüğü, vücut kütlesi ve genetik gibi etkenlerle kişiler arasında geniş ölçüde değiştiğini bildirir.

Çizelge en fazla 12 saatlik görünüm verir ve başlangıç tahmininden doğrusal çıkarma yapar. İçme hâlâ sürüyorsa veya son içki kısa süre önce bittiyse kan alkol düzeyi bir süre yükselmeye devam edebilir. Bu yüzden çizelgede “modelde sıfır” görülmesi, kanda kesinlikle alkol bulunmadığını göstermez.

Alkolün promilini ne düşürür?

Kahve, enerji içeceği, soğuk duş, terlemek, kusmak veya bol su içmek karaciğerin etanolü parçalama hızını artırmaz. Bazıları kişiyi daha uyanık hissettirebilir ve su kaybını azaltabilir; BAC üzerinde hızlandırıcı etkileri yoktur. Alkolün promilini ne düşürür sorusunda güvenilir fizyolojik yanıt zamandır, fakat ne kadar zaman gerektiği bu hesapla kesinleştirilemez.

Hesap sonucu ile promil ölçer aynı şey değildir

Çevrim içi alkol promil hesaplama, tüketildiği söylenen miktardan geriye doğru tahmin yapar. Promil ölçer diye anılan nefes cihazı ise soluktaki alkolü ölçerek kan düzeyiyle ilişkilendirir. Kan analizi başka bir numuneye dayanır. Cihazın kalibrasyonu, ölçüm zamanı, ağızda kalan alkol ve uygulanan prosedür sonucu etkileyebildiğinden ev tipi nefes cihazı da resmî ölçümün yerine geçmez.

Yüksek bir değerle birlikte uyandırılamama, yavaş veya düzensiz solunum, nöbet, tekrarlayan kusma ya da morarma varsa kişi “uyusun, geçer” diye yalnız bırakılmamalıdır. Acil yardım aranmalı; kusma riski nedeniyle kişi sırtüstü bırakılmamalıdır. BAC, içme bittikten sonra da yükselmeye devam edebilir.

Bu tahmini güvenli bir sürüş saatine çevirmeyin

Hesap makinesi iki işe yarar: farklı içeceklerin ne kadar saf alkol içerdiğini görünür kılar ve seçilen varsayımlarla yaklaşık bir eğri oluşturur. Yapmadığı şey daha önemlidir. Sonuç, kişinin koordinasyonunu ölçmez, yerel mevzuattaki bütün sürücü sınıflarını bilmez ve “şu saatte direksiyona geçebilirsiniz” diyemez.

Girdileri etiketten okuyun, birden fazla içeceği ayrı satırlarda toplayın ve süreyi ilk içkiye başladığınız andan itibaren yazın. Sonucu yalnız eğitim amaçlı bir aralık olarak değerlendirin. Alkol aldıysanız araç kullanmayın; toplu taşıma, taksi veya alkolsüz bir sürücü gibi güvenli bir seçenek ayarlayın.